May 23, 2025
#budget2025 Te Rūnanga Nui o Ngā Kura Kaupapa Māori o Aotearoa
E āwangawanga ana Te Rūnanga Nui i te Tahua Pūtea 2025 kia ea ai ngā take hangahanga mō ngā Kura Kaupapa Māori
Kua whakaputa a Te Rūnanga Nui o Ngā Kura Kaupapa Māori o Aotearoa i tā rātou āwangawanga hōhonu ki te tahua pūtea 2025 a te Kāwanatanga e whakarite ana i te kia 50 noa iho ngā akomanga puta noa i te motu hei whakatika i ngā hiahia take hangahanga mō te katoa o ngā kura reo Māori (Kura ā-iwi, kura motuhake, KKM).
“Ehara tēnei i te rongoā tika. He tauira anō tēnei o te ngoikore a te Karauna ki te whakatakoto i te Kura Kaupapa Māori hei kaupapa matua,” te kī a Rāwiri Wright, te Tumuaki Takirua o Te Rūnanga Nui.
Hei tā te Kaitakawaenga a Hohepa Campbell: “”Koia tonu tēnei te take i tukuna ai e ngā Kura Kaupapa Māori tētahi kerēme ohotata ki te Rōpū Whakamana i te Tiriti o Waitangi. Kua whakatūturutia ināianei e te Rōpū ngā kōrero kua kīia nuitia e mātou i ngā tau—kua ngoikore te Karauna ki te haumi tika ki ō tātou kura, ā, kāore anō kia whakatinanatia he kaupapa here motuhake, he pūtea whaitake rānei hei tautoko i tō tātou kaupapa.”
I te wā o ngā rongo kōrero mō te kereme, i toro atu ngā mema o te Taraipiunara ki Te Kura Kaupapa Māori o Ngā Mokopuna i te wā o te whakawā, ā, i tino ohorere rātou i te āhua rawakore o ngā whare e ako ai ngā tamariki. I ngā kōrero whakakapi, i whakaae anō te Karauna, e tino iti ana ngā rawa mō ngā kura, ā, e hiahiatia ana he haumitanga nui hei whakatika i ngā take nō mai rā anō.
I roto i te pūrongo, i kitea te takahitanga a te Karauna i Te Tiriti o Waitangi, nā te kore waihanga kaupapa here me ngā rautaki haumitanga e aro tika ana ki ngā hiahia motuhake o ngā Kura Kaupapa Māori. Ahakoa ēnei kitenga, kāore te panui tahua hou i tuku i tētahi rongoā motuhake.
I tēnei wā tonu, e 39 ngā Kura Kaupapa Māori kei te rārangi tatari o ngā rawa i te Tāhuhu o te Mātauranga. Hei tā Te Rūnanga Nui, mēnā ka horahia tēnei pūtea iti ki ngā kura reo Māori katoa— me ngā akomanga rumaki i ngā kura auraki – ka noho tētahi wāhanga iti noa iho mō ngā kura kaupapa.
E ai ki a Wright, he take nui anō hoki te kore mārama i ngā mahi a te Tāhuhu. “E noho kapo ana mātou. Kāore he whakamārama mō te whakaritenga o tēnei pūtea, kāore he tika i te tukanga, kāore hoki he ū ki te rangapū pono e hāngai ana ki Te Tiriti. I tēnei wā tonu, kei te tuku tonu ā mātou whānau i ā rātou tamariki ki ngā kura e pakaru ana.”
Kei te karanga a Te Rūnanga Nui kia whakatinanatia e te Kāwanatanga he rautaki haumitanga wā roa, ā, kua whakatapua te pūtea mō ngā Kura Kaupapa Māori – arā, ka $1.25 pīriona mō te rima tau, ā, ka $250 miriona ia tau. Mō ngā tau e rima kua pahure ake nei, kua tohua e Te Tāhuhu kia 3% iti iho o te tahua hangahanga mā ngā Kura Kaupapa Māori, ngā kaupapa nui mō ngā take hangahanga me te iti o te pūtea. The Ministry of Education is failing in its duty to support the wellbeing and success of Kura Kaupapa Māori.
“Ko Te Aho Matua te tuakiri o ā mātou kura. Me whakaata ngā whare i ngā uara, te tuakiri, me te hiranga o ā mātou tamariki,” te kī a Wright.





